ang kalawakan sa aking silid

2005-06-21T09:20:00.000+08:00

Mahal na mahal kita.
Kahit minsan hindi sumagi sa isipan ko na aabot tayo sa ganito.
Naririnig mo pa ba ako?
Malamang hindi na.
Hindi kita masisisi.
Ngunit wala na akong magagawa.
Wala na akong maibibigay pa.
Pagod na ako.
Tuyo na ang damdami't kaluluwa.

Sana'y mapatawad mo ako.

2005-06-04T09:26:00.000+08:00

Hindi ko na kilala ang lugar na ito.

Ganoon pa rin naman ang paligid. Naririto pa rin ang dalawang bangko na nagsilbing ko sa maghapong pagod sa kakaaral ng teorya at pilosopiya. Narito pa rin ang mga mesang naging hapag kapag tanghalian, laruan kapag hapon, at kumpisalan kapag gabi. Mainit pa rin dito bagamat meron ng aircon at electric fan. Nangingibabaw pa rin ang amoy ng kapeng matagal ng naluto ngunit nanatiling sariwa pa rin sa alaala. Sa isang banda, naroon pa rin ang banga na binalak nating punuin ng abo ng sigarilyo, ngunit naunsyami sa pagpapatupad ng mga pocket garden. Wala pa nga yata sa kalahati ang laman nito ngayon. Iba ng ang laman ng dati kong kabinet; napalitan ng mga kable, papel at karton ng samu't saring bahagi ng mga kompyuter. Higit sa lahat. naririto pa rin ang mga magasin na aming pinag-alayan ng maraming tasa ng barako at di mabilang na upos ng marlboro. Ito ang aming isla sa gitna ng dagat ng walang pakialam at di pakikisangkot.

Dito naging lubos na matingkad ang kulay ng ideyalismo, nabuo ang mga panghabang buhay na pagkakaibigan, nalinang ang pagiisip, nahasa ang dila at lira sa kulturang atin, at napatatag ang pagmamahal sa bayan at kapwa. Dito ang pook ng samu't saring mababaw na tagumpay at malalim na kabiguan. Dito umuugong ang malalakas na tawa na paminsan-minsa'y nadadaig ng mahinhin na hikbi at pagpatak ng luha.

Hindi ko masusukat kaylanman ang kahalagahan sa akin ng lugar na ito.

Ngunit ngayon, hindi ko na makilala ang lugar na ito.

Iba na ang mga boses na tumatawa; ibang tunog na ang nangingibabaw. Lumisan na ang mga dating kaibigan at kapatid, at napalitan ng mga mukhang ngayon ko lang nakita, mga mukhang di pa nalalapatan ng pangalan. Gayunpaman, kaisa ko pa rin sila. Sila ang nagpapatuloy ng gawain ng isang publikasyong papasok na sa kanyang ikatlong dekada, gawaing nasimulan noong diktadurya, patuloy sa panahon ng waring kapayapaan at paglago ng ekonomiya sa ilalim ni Cory at FVR, at ngayon sa panahon ng kawalang pag-asa at pagka-pesimistiko sa huling dalawang pangulo. Nanatiling iisa ang gawain; ang bigyang tinig ang mga walang boses, ang paghahanap ng katotohanan, ang magbigay ng alternatibong pananaw. Ang mga naging kasapi nito ay tanging mga katiwala lamang, magkakaiba ang pinagmulan, ngayon ay iisa ang paninindigan.

Ang mga taon ko dito ang pinaka-makabuluhang mga taon ng buhay ko;bawat maliit na gawain ay laging may katumbas, laging may bahagi sa gawaing mapapgparaya. Laging may patutunguhan. Hangad ko na makahanap muli ng ganoon uri ng kasiguraduhan. Ngunit ngayon, di ko na makilala ng lugar na ito. Tila tinalikuran ko na ang lahat ng sinasagisag ng lugar na ito. Iba na ang pag-iisip, nag-iiba na ang pananaw. Ang pag-aaral ng batas ang pumipilit sa akin na mag-isip sa iisang paraan. Nawawala ang malayang diskurso, napapalitan ng kaisipang facts-rule-ratio. Nagiging iisa na ang takbo ng utak. Higit sa lahat, at pinaka-nakakatakot, napapalitan ng kaisipang ang tao ay ginawa para sa batas at hindi ang kabaligtaran. Dito ako pinangingilabutan.

Ayaw kong malulong sa ganito. Ayaw kong makalimot.

Ayaw kong malimutan ang malayang talakayan at pag-iisip, ang inaasam na kalayaan, kapatiran, ang mga aral ng kasaysayan, ang pananaw sa kinabukasan.

Ayaw kong malimutan ang pagkilos, ang pakikibaka, ang pakikiisa.

Ayaw kong malamon ng sistema.

Ayaw kong makalimot.

2005-05-05T23:50:00.000+08:00

Nagpaalam ako sa aking lola. Ika-8 na ng umaga at ako ang taya sa magdamagang pagbabantay. Na-stroke si lola at di na makapagsalita, nakaratay sa isang kwarto sa Makati Medical Center. Dahan dahan siyang nagising, at namukhaan niya ako. Bagamat di pa siya makapagsalita, nakikipagusap siya sa pamamagitan ng mga pisil sa kamay. Ayaw niyang bitawan ang aking kamay. Maluha-luha ang kanyang mga mata, parang nagsasabing 'wag ka munang umalis.

Ngunit may klase pa ako ng umagang iyon. Masaya kong sinabi sa kanya, babalik po ako mamaya lola, antayin nyo po ako. Pahabol kong binangit, konti na lang, uuwi na po tayo. Parang nabuhayan siya sa aking sinabi; pinilit niyang ngumiti. Dali-dali naman akong bumaba ng mga palapag, at paglabas ay sumakay sa unang bus patungong Cubao.

Kinagabihan ay bumalik ako sa ospital ngunit ibang eksena na ang tumambad sa akin. Maraming tao sa labas ng silid. Naroon lahat ng mga tito at tita ako. Walang nagsasalita. Hinatak na lang ako ng pinsan ko sa isang sulok at sinabi sa akin na muling na stroke si lola, alas-10 din ng umagang iyon. Di ako nakakibo. Sabi niya, di na muling gigising pa sa lola.

Matagal kong sinisi ang sarili ko sa nangyari. Dapat di ako umalis. Dala dala ko ang pakamuhing ito sa aking sarili habang naglalakbay ang bus ng madaling araw, patungong pier ng Tabaco, Albay. Nauna na si lola, at ayon sa pamahiing Bikolano, kailangan na ang lahat ng mga panganay na apo ay nasa libing. Sa buong sampung oras na biyahe, di ako makatulog. Tubig at yosi lang sa tuwing may stopover. Nagbababad ako sa kadiliman ng bus; ayoko ng gumalaw mula sa kinauupuan ko. Gusto ko na lang na sana'y di na muling lumiwanag, o di kaya'y magbuksan ang bintana at ako'y tangayin ng hangin palabas. Lubos ang aking panghihinyang at pagsisi. Nagbago kaya ang mga pangyayari kung di ako umalis? Hindi ko malalaman kaylanman ang kasagutan.

Sa wakas, nasa bahay na ni lola. Pagkatapos ng sampung oras sa bus, mahigit tatlong oras sa ferry, at kalahating araw pang muli sa dyipni, narating na rin namin ang Tinago, Catanduanes. Isang maliit na baryo sa dulo ng isla, kaharap ang dagat Pasipiko. Ang tubi ay walang katapusan, san ka man lumingon. Mula sa sumisikat ang araw, at nananahan sa likran ng mga bundok sa dapit-hapon. Isang kalsada lang ang bumabagtas dito, at may mga kubo sa magkabilang gilid ng kalsada. Tanging ang bahay ni lola ang yari sa semento at yero. Huminto ang sasakyan sa tapat ng bahay. Bumaba na kami ng dyip. Ngunit wala na si lola upang batiin kami

Ng gabi matapos ang libing, naglalakad kaming magpipinsan. Bigla akong napatanong: uuwi ba kayo sa susuod na Mayo, para sa piyesta?

Sangayon silang lahat sa kanilang tugon: Bakit pa? Wala na tayong babalikan.

Nang kina-umagahan mag-isa akong nagtungo sa tabing dagat. Ang kwento sa akin nung bata ako, sobrang layo raw ng kalangitan na maiikukumpara mo ito sa horizon ng dagat: lagi itong nasa kabilang dako. Maari kang magbangka at habulin ang dulo ng iyong abot tanaw, ngunit ano mang gawin mo, lagi itong palayo ng palayo. Sa kabilang buhay mo lamang makikita ang kabilang dakong ito, ang katapusan ng abot-tanaw, ang dulo ng dagat.

Isang araw, tulad ni lola, tulad ng mangyayari sa atin lahat, tatawirin ko rin ang dagat na ito.

2005-04-29T11:05:00.000+08:00

(Commercial lang 'to. Saka na yung seryosong pagsusulat...)
Sa mga tomador saanmang bahagi ng mundo, mayroong mga panuntunan tungkol sa pag-inom. Isang batas o etika. Kamatayang sosyal (ie being ostracized) ang kaparusahan sa paglabag dito. (I was seriously considering this topic for a sociology paper in college, though the prof shot me down 'coz it wasn't "serious enough". Obviously, that certain prof doesnt get ass drunk.)

Ang Sampung Utos ng mga Manginginom
1.Lahat ay dapat maki-ambag sa pambili ng pulutan at inom. Yun ay kung walang nag-volunteer na manlibre.
2.Ang pulutan ay para sa mga manginginom. Kung kakain ka, uminom ka na rin.
3.Kung hard drinks ang inuman, pananagutan ng taga-hawak ng alak na siguraduhing umiikot ang tagay.
4.Nararapat lang na umiinom din ang taga-tagay (may ibang nandaraya, pinapaikot lang pero di umiinom, para wala siyang makalimutan sa mga naganap.)
5.Kung ayaw ng uminom, huwag pilitin.
6.Kung sabi niya di pa siya lasing, bigyan ng dalawang tagay.
7.Kapag beer ang iniinom at sa bahay ang inuman, dapat mong ubusin ang beer bago ito uminit.
8.Kapag beer ang iniinom at sa bar ang inuman, tipirin mo at mahal ang alkohol.
9.Kapag nagkakatanungan na, obligado ang sumasagot na isiwlat ang totoo, kasama ang lahat ng masagwang/tagong/malaswang mga detalye.
10.Higit sa lahat, anuman ng napagusapan (kung patungkol ito sa buhay-buhay ng mga umiinom, at lalo na tungkol sa mga taong wala doon) ay dapat manitili sa hapag. Ika nga, (insert gay accent here) ito ay atin-atin lamang.

2005-02-28T11:31:00.000+08:00

Nagmamaneho ako kagabi sa may Kalayaan Ave. sa may Makati ng bigla ko na lang naalala ang yumao kong lola. Nanay siya ng ama ko, naninirahan sa may isla ng Catanduanes, ngunit nung nabubuhay pa siya ay madalas siya sa Maynila dahil nanditong lahat ang mga anak, maliban sa isa kong tiyuhin na nasa Amerika. Habang nagmamaneho ako kagabi, naalala ko ang huling beses na nakausap ko siya.

Hulyo ng taong 2003, kakasimula ko pa lang ng huling taon ko sa kolehiyo. Nasa ang Maynila ang lola ko dahil namatay ang isa sa mga anak niya, ang tiyuhin kong nakatira sa Antipolo. Pansamantalang tumuloy ang lola ko sa bahay namin, at isang Huwebes ng Hulyong iyon, nautusan ako para ihatid siya sa sakayan ng bus na Pantranco sa Pasay. Sa edad na 81, malakas pa ng pangangatawan niya; nakapaglalakad siya ng walang tulong. Minsan, nageehersisyo pa sa umaga. Kadalasang masiyahin ang lola ko, ngunit noong mga araw na iyon, kitang-kita sa kanyang mukha ang kalungkutan dahil sa mga pangyayari. Parang laging may luha sa mata, ngunit ayaw niyang ipinapakita, lalo na sa aming mga apo niya. Nang sumakay ang lola ko sa van nung hapong iyon, di ko inakalang iyon na pala ang huling pagkakataong makakausap ko siya.

Tinanong niya kung kamusta raw ako. Ayos naman po, tugon ko. Excited na po akong makagradweyt sa kolehiyo. Matuwa siya; ako kasi ang unang apo niya na makakapagtapos. Anong gagawin pagkatapos? tanong niya. Di ko po alam eh, baka po magaral uli, o magtrabaho sa kumpanya, o magturo, sagot ko. Para siyang nabuhayan sa huling sinabi ko. Guro kasi siya sa baryo nila sa Tinago, Catanduanes ng humigit-kumulang na 40 taon. Binangit niya sa akin na pinangarap niya na sana'y may naging guro sa isa sa mga anak niya. Naging mga propesyunal ang tatay ko at ang mga kapatid niya, ngunit walang nagturo.

Dumating din kami sa wakas sa terminal na bus sa EDSA-Pasay. Bumaba kami, at hinintay ang isang lolo ko na kapatid niya, na siyang kasabay niya pauwi ni Bicol. Habang nagaantay, nagbabasa ako ng takdang-aralin sa teolohiya. Napagusapan namin ni lola kung meron nga bang Diyos, ang kahalaghan ng espirituwalidad at, sa aking pagkabigla, liberation theology. Napabilib ako sa kanya, talagang malawak ang kanyang kaalaman tungkol sa samu't saring mga bagay.

Pagdating ng kapatid niya ay niyaya niya kaming kumain. Bumili ako ng donut at coke. Nang yayain ko si lola na kumain, laking gulat ko ng bigla siyang dumukot sa bag niya at naglabas ng dalawang nilagang itlog at isang tilapia na, kakapirangot man, ay nakuha pa niyang ihati sa kapatid niya, habang ako'y halatang gutom na gutom pa sa dalawang Twist at isang large Pepsi. Namula ako sa kahihiyan. Nahiya ako dahil narito ang lola ko, 81 taong gulang, matriyarka ng pamilaya, tinitingala ng kanyang mga kapatid, mga anak at mga kasamahan sa kanyang munting pamayanan, napatapos ang lahat ng anak sa kolehiyo, at kung ninais ay naninirahan na sana ibang bansa at may marayang buhay; heto siya, kumakain ng dalawang penoy at maliit na tilapia. Sa dami ng kanyang naabot, higit pa niya ang musmos sa pagpapakumbaba.

Lululan ng sila ng bus ng binalikan ako ng lola ko. Inabutan ako ng 100 piso. Dahil na rin sa mga nanyari, nagpumilit ako ng huwag tanggapin ang bigay niya. Sabi niya sa akin, Kunin mo yan, kakailanganin mo yan. Hinalikan ko siya sa pinsgi at pinagsabihan niya akong, Magpakabait ka, ikaw ang pinakamatanda sa kanila, inaasahan ka nila. Yun ang mga huling salitang sinabi niya sa akin.

Ika-9 ng gabi. Sa pagaakalang makakaiwas ako sa trapik sa EDSA ay sa Kalayaan ako nagdaan patugnong C5. Sa kasamaang palad, pati din pala doon trapik. Mauubusan na ako ng gasolina kaya't minabuti kong huminto muna at palipasan ang trapik at baka tumirik pa ako sa daan. Huminto ako sa isang restawrant. Bumili ng isang sigarilyo, nagsindi. Kumakalam na ang sikmura ko noon, pero wala na akong perang pagkain, dahil pampagasolina na ang natitirang isangdaan ko. Tinignan ko ang menu ng kainan. Walang putaheng bababa sa 50 pesos. Muli kong kinalkal ang wallet ko para makahanap ng barya para sa isa pang yosi.

Naroon ang isangdaang pisong bigay sa akin ni lola.

Nakakain ako, nagpakarga ng gasolina, at nakauwi ng bahay ng walang aksidente. Hindi ko pa masyadong napagtanto ang kahalagahan ng mga nanyari.
(Abangan ang susunod)

2005-02-23T19:25:00.000+08:00

3 taon ako nung pumutok ang mga kaganapan sa EDSA. Tatlong taong gulang. Maaring sabihing wala pang kaalam-alam sa mundo. Ano nga naman ang masasabi ng isang paslit tungkol sa mga bagay na nagbago sa kinabukasan ng isang buong bansa? Di ba't parang napaka-poseur ng dating?

Ngunit mula noon hanggang ngayon, hindi ko mapigilan ang sarili sa pagiisip na nakahabi sa pagkatao ko ang mga naganap noong Pebrerong iyon. Hindi lang dahil sakto siya sa kaarawan ko (ang babaw ko naman kung ganun) pero dahil ito ang unang pagkakataon sa buhay ko na ako'y namulat sa pag-galaw ng mundo sa labas ng bahay ko, at pinagmulan ng pagnanasang maging bahagi ng pagbabago. Naalala ko ang tatay ko na marahang ipinaliwanag sa akin ang mga nangyayari. Naalala ko ang nanay ko sinama ako sa opisina niya sa Ayala (ang lumang Manila Bank building). Higit sa lahat, naalala ko ang mga tao.

Mula sa 20th floor, tanaw ko ang mga taong nagtipon sa kanto ng Ayala at Paseo. Pulos mga nakasuot na dilaw na damit, may winawagayway na dilaw na bandera. Nandito po ba silang lahat para sa bertday ko? Pinagtawanan lang ako ng mga ka-opisina ng nanay ko. Kakatawang bata, wika nila. Ano po bang nanyari? Wala na ang diktador. Malaya na tayo.

Malaya? Ano po iyon? Napangiti na lamang sila.

Sa muling pagdungaw ko sa mga tao sa kalsada, mga taong samu't sari ang pinagmula ngunit sa panahon iyon naging iisa ang hangarin, nadama kong mahalaga ang araw na iyon. Sa panahong iyon, masabi ko mang wala pa akong muwang, ngunit dama ko pa ring naging bahagi ako sa isang malaking pagkilos, isang hudyat ng bagong simula, isang panibagong pag-asa.

At tuwing kaarawan ko, maalala ko noong tatlong taong gulang ako, at ang mga imaheng nakita ko.

At patuloy ang pagtatanong, Malaya? Ano po iyon?

2004-08-30T06:07:00.000+08:00

oo nga pala, hindi ko pa naibabahagi kung bakit "kalawakan sa aking silid" ang tawag sa blog na ito. nakakatuwa lang i-kwento, sapagkat sigurado akong may ilan sa inyo ginagawa rin ito nung bata pa kayo (at malay mo, baka hangang ngayon!)

nagkaroon na rin ako sa wakas ng sarili kong kwarto pagkalipat namin dito sa pasig nung 1998, isang bagay na matagal ko ng pinaparangarap dahil dati'y siksikan kaming apat na magkakapatid sa iisang silid at kama. di naman sa maarte ako, pero trip ko lang talagang magkaroon ng sarili kong lugar. dahil noon ko pa ginusto na mag-drowing sa pader. binalak kong punuin ang bago kong kwarto ng kung anu-anong mga ginuhit ko, mula sa mga robot, ng mga bagay-bagay at higit sa lahat ang mga drowing ko ng mga karakter na pinulot ko sa komiks (tulad ng Dragonball Z) at teks (yung mga mamisong X-Men at Marvel na teks dati na nabibili ng may kasamang kendi). Gusto kong gawing makulay ang kwarto ko, at nais ko na ako mismo ang magpintura. sa madaling sabi, trip kong magkaroon ng isang malaking mural sa kwarto ko.

At dahil di ako pinayagan ng magulang ko (magastos daw sa pintura) nakuntento na lang ako sa pagdidikit na mga ginuhit ko sa pader. pati mga NBA cards ko dinikit ko sa pader (syempre, ng nakabalot ng hindi naman masayang) basta kung anuman ang makakuha ng aking atensyon sa magasin, dyaryo o komiks, sabay hanap ng gunting at dikit sa pader. nagawa ko rin makulay ang kwarto ko, kahit papaano.

Pero ang talagang nagpaganda sa silid ko ay ang glow in the dark set ko. binigay ito sa akin at may lamang mga bituin, buwan, bulalakaw (comet) at kung anu-anong mga hugis na anyong katawang-pangkalawakan. Habagn bukas ang ilaw, nakikita ko ang mga samut-saring mga bagay na nagsisilbing ispirasyon sa akin, ika nga, pampagana sa creative juices. Kapag pinatay na ang ilaw, bigla namang liliwanag ang mga buwan at mga bituing nakadikit sa kisame ng aking silid, at dahil dito bago ako makatulog, ang mga huli kong iniisip ay nakatuon sa bagay sa hinaharap.

sinasalamin ng silid na iyon ang buhay ko. Habang bukas ang ilaw, habang gising, makulay ang buhay; maraming maaring pagtawanan at pagkasiyahan. bagamat ang mga bagay na ito ay labas sa akin, para na rin itong kaparte at kabahagi ko. ang mga drowing at mga litratong nakapaskel sa dingding ang nagiging repleksiyon ng kung sino ako: taong mababaw, taong natutuwa sa maraming bagay, mahilig sa magagarang sasakyan na hindi ko rin naman mabibili, mahilig sa mga isyung pampulitika, adik sa basketball at soccer, at kung anu-ano pa. nagsisilbi rin itong talaan ng aking mga pangarap, naudlot man o natupad; tulad ng pangarap na maging piloto, ngunit minalas dahil malabo ang mata di kaya'y tulad ng pangarap na maging enhinyero, na di rin natupad dahil sa aking angkin na kahinaan sa mga numero (bobo raw ako sa math sabi ng nanay ko. supportive 'no?)

at kapag patay na ang ilaw, mistulang naglalaho na ang lahat ng mga makamundo at pansariling mga kahilingan at pagnanasa. dumidilim ang paligid. at sa kadulo-duluhan isa lang ang natitira; ang pagnanais na maging malaya, ang isang araw maging kaulayaw ang mga buwan at bituin, ang maglakbay ang diwa sa layo at lalim ng kalawakan.

sa ngayon, di ko na halos mapansin ang mga bituin sa tambak ng mga papel sa silid ko. at ang mga litrato, natakpan na ng mga libro. ngunit alam kong hindi maiipit sa gitna ng mga pahina ng mga naglalakihang libro ang malayang diwa. isang araw, babalik din sa lugar na iyon, sa gitna ng kalawakan, "napapadancing-dancing sa ibabaw ng buwan."

2004-08-18T16:44:00.000+08:00

konti na lang talaga at pakiramdam ko sasalampak na ako sa sahig.

maraming kadahilanan para sa nararamdaman ko ngayon. andiyan ang sakit ng ulo, gutom, puyat, pagod, kakulangan ng pahinga, kung anu-ano pa. hindi ko talaga inakalang ganito ang kahihitnan ko.

at para saan? para apat na taon (muli!) ng pagpapaka-alipin sa mga libro (na madalas, hindi ko maintindihan); pagpapakatuta sa magulang upang bigyan ako ng perang pambaon (sa halip na magtrabaho at kumita ng sarili kong pera); pagpapasailalim ng isang sistemang kikitil sa kalayaan ng pag-iisip dahil sa pagkiling nito sa tradisyon; pagtitiis sa mga mapanuring titig sa tuwing mababangit ang mga salitang kaliwa, subersibo, rebolusyonaryo, kritiko? ito ba ang hinahanap ko?

nakakapanghina talaga ang isipin na walang pinatutunguhan ang iyong pinaghihirapan.

2004-05-04T14:35:00.000+08:00

wala lang, nakikiuso...halatang walang magawa.:)